Skip navigation

Monthly Archives: Φεβρουαρίου 2011

Έζρα Πάουντ, Χιού Σέλγουιν Μώμπερλυ, Πατάκη, 2010


Έργο οριακό στην ιστορία του αγγλοσαξονικού μοντερνισμού, ο Χιού Σέλγουιν Μώμπερλυ (1920) του Έζρα Πάουντ (1885-1972) παρουσιάζεται εδώ σε μετάφραση και επιμέλεια του Χάρη Βλαβιανού – αναθεώρηση προηγούμενης δουλειάς του («Εστία», 1994). Δίγλωσση έκδοση, άψογης αισθητικής, συνοδεύεται από κατατοπιστική εισαγωγή και σχόλια, καθώς και CD με ηχογράφηση του ποιήματος από τον Πάουντ.

Η σύνθεση, κομβική από κάθε άποψη, αποτελείται από δεκαοκτώ ποιήματα σε δύο ενότητες. Τα πρώτα δεκατρία ανοίγουν με τον «επιτάφιο» που απευθύνει ο Πάουντ στον εαυτό του και αποτελούν απάντηση του ποιητή στην εποχή του και αποχαιρετισμό του στο Λονδίνο. Στα πέντε ποιήματα του δεύτερου μέρους πρωταγωνιστεί ο Μώμπερλυ, επινοημένος εκπρόσωπος του κόσμου που αντιμάχεται ο Πάουντ, σύμβολο της ποιητικής αποτυχίας, της αδυναμίας να δημιουργηθεί ένα έργο αισθητικά ολοκληρωμένο και αντάξιο του καιρού του.

Με φιλοδοξίες επικού διαμετρήματος και οδηγό τον ρεαλισμό του Φλωμπέρ, ο Μώμπερλυ αποτελεί βαθιά τομή στην ποιητική πορεία του Πάουντ, διαβάζεται (και) ως ποιητική αυτοβιογραφία, και διεκδικεί για την ποίηση τους χώρους του δημόσιου και του κοινωνικού που είχε επικρατήσει να «ανήκουν» στο μυθιστόρημα. Την επαύριον του Μεγάλου Πολέμου, αναλαμβάνει έναν αγώνα ποιητικό, αισθητικό αλλά και πολιτικό, καθώς προσωπογραφεί αρχετυπικές φυσιογνωμίες και επιτίθεται στη φενάκη της κοινωνικής και καλλιτεχνικής καταξίωσης, στο «κοινό γούστο» αλλά και στον απόκοσμο πειραματισμό.

Ειρωνικός και πολυσήμαντος, ο λόγος του Πάουντ επανατοποθετεί τους όρους του λυρισμού, με διακείμενο βαθύ που δεν λειτουργεί ως στείρα επίδειξη γνώσεων, αλλά ενσωματώνεται στην ποιητική πρόταση και την υπηρετεί. Μορφή και νόημα συντονίζονται για να καταγράψουν με απόλυτη διαύγεια έναν κόσμο στο ψυχορράγημά του. Ποίηση ζώσα, μας τοποθετεί στην εποχή της σύνθεσής της, εμπεριέχοντας και το μέλλον της. «The age demanded…»: έναν διάλογο της τέχνης με τη ζωή, όπου ο κόσμος των υλικών βρίσκει τη μετουσίωσή του, ο κόσμος των ιδεών την ενσάρκωσή του.

Ο Χάρης Βλαβιανός, γνωρίζοντας την αγγλόφωνη ποίηση όσο λίγοι, κατόρθωσε να αποδώσει στα ελληνικά όχι μόνο το νόημα του κειμένου αλλά και τους εσωτερικούς αρμούς και τη θερμοκρασία του. Ευτύχημα, λοιπόν, ότι δίνεται η δυνατότητα στον Έλληνα αναγνώστη να προσεγγίσει εκ νέου και να μελετήσει τη διαρκώς επίκαιρη ποίηση του Έζρα Πάουντ.

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 515, σελ. 48]

Νίκος Σκούτας, ξι, Κέδρος, 2010

 

Ευχάριστη έκπληξη προκαλεί η νέα ποιητική συλλογή του δικηγόρου Νίκου Σκούτα (γ. 1961), τρίτη έπειτα από το Πρώτο λεπτό (2006) και τις Πολύτιμες λέξεις (2008, όλες από τις Εκδόσεις «Κέδρος»). Ο Σκούτας, που έχει ασχοληθεί και με το μυθιστόρημα, αρθρώνει εδώ αναγνωρίσιμη ποιητική φωνή, με διακριτά χαρακτηριστικά, εγγεγραμμένα, θα λέγαμε, στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο.

Με στίχο κατά κανόνα σύντομο και ύφος λακωνικό, ο Σκούτας συνθέτει με τα ποιήματά του μικρές αφηγήσεις, ζωντανεύει με εικονοπλαστική δύναμη το σκηνικό του και κρατά σταθερή την εστίασή του. Παρατηρώντας στοχαστικά τη ζωή, γνωρίζει ότι τα αφανή είναι πολλές φορές και τα ουσιαστικότερα, αντιλαμβάνεται πλήρως το βάθος των λεπτομερειών και το ειδικό βάρος τους.

Η αγάπη για την ποίηση αποτελεί εδώ και το έναυσμα της δημιουργίας· χαμηλόφωνος και τρυφερός, αντλεί το ιδίωμά του από την γλώσσα της καθημερινότητας. Καθώς όμως αποτυπώνει την πραγματικότητα, χρησιμοποιώντας το λεξιλόγιο της επικαιρότητας ή της επιστήμης, αφήνει χώρο στο απρόοπτο και στο παράδοξο να βλαστήσουν, θα λέγαμε, πάνω στα κλαδιά του ρεαλιστικού. Έτσι, η πραγματικότητα γίνεται αφορμή για να ξεδιπλωθεί ποιητικά και η υπέρβασή της.

Με γνήσιο συναίσθημα και πανταχού παρόν το χιούμορ, διαβρωτικό και αυτοσαρκαστικό, ο Σκούτας σχολιάζει την ποιητική διαδικασία, με τη δυσκολία, τις προκλήσεις, τις αναιρέσεις και τις διαψεύσεις της, αλλά και την ασύγκριτη γλυκύτητα της ολοκλήρωσής της. Εδώ βρίσκουν τη θέση τους η μνήμη, η ερωτική διάθεση, σωματικά ενσαρκωμένη, η φύση σε αντιδιαστολή με το αστικό τοπίο, αλλά και ο ιστορικός-πολιτικός υπαινιγμός, ενταγμένα όλα σε έναν ποιητικό τρόπο που, αν και αποφεύγει τις εξάρσεις, φωτίζεται συχνά από εκλάμψεις λυρισμού.

Έχουμε λοιπόν μια ποιητική κατάθεση υπαρξιακή στην ουσία της, ειλικρινή στην ταπεινότητά της και προπάντων ανθρώπινη: και είναι αυτή ακριβώς η παρακαταθήκη του Νίκου Σκούτα, ότι πλάθει με γήινα υλικά έναν λεκτικό κόσμο, αφοπλιστικό στην απλότητά του, διεκδικώντας το δικαίωμα στην ανθρωπιά – ό,τι και αν σημαίνει αυτό στις ημέρες μας, ακριβώς για να μπορεί και πάλι να σημαίνει κάτι.

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 515, σελ. 46]