Skip navigation

Νάσος Βαγενάς, Κινούμενος στόχος, Πόλις, 2011

Όγδοο κριτικό βιβλίο του Νάσου Βαγενά (γ. 1945), ο Κινούμενος στόχος περιέχει κείμενα κατά κύριο λόγο δημοσιευμένα στον τύπο. Συγκεντρωμένα εδώ, όπως σημειώνει ο ίδιος, «για να μην μείνουν αδέσποτα», «θα μπορούσαν να διαβαστούν και ως συμβολή στη μελέτη της νεοελληνικής παρανάγνωσης».

Με λόγο οξυδερκή και τεκμηριωμένο, ο Βαγενάς αξιοποιεί επαγωγικά την αρχική φύση της επιφυλλίδας και του επικαιρικού ερεθίσματος. Έτσι, λ.χ., ένας πίνακας του Μποττιτσέλλι γίνεται αφορμή να συζητηθεί το έργο του Μιχαήλ Μάρουλλου, Έλληνα λατινόφωνου ποιητή του 15ου αιώνα, και μέσω αυτού να επισημανθούν οι απαρχές της νεοελληνικής λογοτεχνίας μέσα σε διαπολιτισμικές συνθήκες.

Καλύπτοντας τον χρονικό ορίζοντα του αντικειμένου του, ασχολείται κυρίως με τις παγιωμένες εκείνες απόψεις και προκαταλήψεις, τα λάθη που αναπαράχθηκαν επί μακρόν έως ότου απέκτησαν το κύρος της κοινής αντίληψης. Θάρρος της γνώμης, πολεμική, αλλά και προσκλητήριο αφανών.

Κείμενα, όπως αυτό για τον Εμμανουήλ Στάη, πρόδρομο της νεωτερικής κριτικής,  αποκαλύπτουν, θα λέγαμε, το «σχέδιο» του Βαγενά· ότι δηλαδή, αν μη τι άλλο, εμπεριέχουν θέσεις περί λογοτεχνικής ιστορίας, καθώς και αρχές ποιητικής, και λειτουργούν έως και σπονδυλωτά, υποδηλώνοντας, με τη μεθοδικότητά τους, την παρουσία ενός συνεκτικού θεωρητικού συστήματος.

Κεντρική είναι η θέση των οκτώ κειμένων που συνδέονται με τον Γιώργο Σεφέρη. Αναδεικνύεται κατ’ αρχάς το desideratum να μελετηθεί συστηματικά η θεωρία του για την ποίηση, ενώ εξετάζονται και άλλα θέματα, όπως η διακειμενικότητά του και μέσω αυτής η πολύπλοκη φύση του συγγραφέα-αναγνώστη, οι όροι πρωτοπορίας και παράδοσης στο έργο του, καθώς και κριτικές προσεγγίσεις σε αυτό.

Αντίστοιχης σημασίας είναι και τα κείμενά του για τον Καβάφη. Εδώ αναλύεται αφενός η ποιητική ιδιοτυπία του, αφετέρου η παρανάγνωση του έργου του, ιδίως ως προς το θέμα της ελληνικότητας, ενώ εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ανάλυση των ομοιοτήτων του με τον Παλαμά.

Είναι φορές που η φιλολογική προσέγγιση στη λογοτεχνία μού θυμίζει τον πίνακα του Ρέμπραντ «Μάθημα ανατομίας του Δρ. Τουλπ», ενώ δεν θα έπρεπε ποτέ να ξεχνούμε ότι είναι ζωντανό το σώμα που εξετάζουμε. Κι εδώ, ο Νάσος Βαγενάς, με μια γραφή αναθεωρητικού χαρακτήρα, διαλέγεται με τη λογοτεχνική παράδοση, χωρίς να χάνει την εγκρατή ηδύτητα της έκφρασής του, τη σταθερή συνάφειά του με την «σήμερον ως αύριον και ως χθες».

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 517, σελ. 60]
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: