Skip navigation

Category Archives: Παρουσίαση

Μαρία Δ. Σφήκα, Εισαγωγή στις πονηρίες της χαράς, Οιωνός, 2011

Εισαγωγή στις πονηρίες της χαράςΗ Μαρία Δ. Σφήκα (γ. 1969), καθηγήτρια στη Μέση Εκπαίδευση, καταθέτει εδώ τη δεύτερη ποιητική συλλογή της – πέντε χρόνια νωρίτερα, είχε προηγηθεί Ο υποκειμενικός κήπος. Δεκαέξι ποιήματα ή μάλλον σύντομες ποιητικές συνθέσεις με θέμα, όπως προκύπτει και από τον τίτλο του βιβλίου, τη δίκοπη υπόσταση της χαράς μέσα στη ζωή και τις ποικίλες ενσαρκώσεις της. Το ομότιτλο ποίημα, ως προοίμιο, τοποθετεί την ποιητική διαδικασία και καθορίζει τις εκδοχές της σε συνάφεια με τον ζωντανό οργανισμό της φύσης και το περιβάλλον της παιδικής ηλικίας. Πλαίσιο της γραφής καθίσταται άλλοτε η καθημερινότητα, οικογενειακή και επαγγελματική, και άλλοτε μια αφήγηση που πηγάζει από τον υπαρξιακό στοχασμό, φέροντας τους απόηχους, θα λέγαμε, βιβλικής παραβολής, με γλώσσα ζωντανή, ενσωματωμένο διακείμενο, εναλλαγές προσωπείων και την παρουσία της έκλαμψης, ώσπου να επιστρέψει εντέλει «το κελάιδημα στ’ αυγό του».

[δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό (.poema..)]

Ελένη Μαρινάκη, Σε ξένο ουρανό, Ερατώ, 2011

 

Η Ελένη Μαρινάκη (γ. 1951) καταθέτει εδώ την έκτη συλλογή της, συνεχίζοντας μια ποιητική διαδρομή που έχει ξεκινήσει από το 1987· το προηγούμενό της βιβλίο, με τον τίτλο Εδώ στο λίγο (Γαβριηλίδης, 2007), ήταν υποψήφιο για το βραβείο ποίησης του περιοδικού «Διαβάζω». Η ποιητική διαδικασία, ενσυνείδητη, αποτυπώνει την υπαρξιακή αγωνία και χαρτογραφεί τον πόνο, τη μνήμη, τη χωροχρονική μετάθεση, καθώς ο «ασπρόμαυρος καιρός» σφίγγει σαν μέγγενη το πρωτοπρόσωπο ποιητικό εγώ. Ωστόσο, κι εκεί ακόμη, το πεδίο μπορεί να είναι ευρύ και εκτεταμένο· το βλέμμα, εμποτισμένο με ξεχωριστή ευαισθησία, εστιάζει στην πραγματικότητα, την απορροφά σαν στυπόχαρτο και την μετουσιώνει σε ποιητική ύλη. Ο ελεύθερος στίχος, λιτός και στιβαρός, εναλλάσσεται κάποτε και με την έμμετρη μορφή, δίνοντας φωνή στις σκέψεις της καθημερινότητας: «Όμως η ποίηση/ είναι ένα άλλοθι/ για να ζω».

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 522, σελ. 77]

Ευριπίδης Γαραντούδης, Η αντοχή του λυρισμού,

Gutenberg, 2011

 

Αναφορά στην ποίηση του Μανόλη Πρατικάκη (γ. 1943), συγχρόνου αλλά και αποκλίνουσας φωνής της γενιάς του 1970, αποτελεί η παρούσα μελέτη του Ευριπίδη Γαραντούδη, Αναπληρωτή Καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στην Αθήνα, με γόνιμο ερευνητικό έργο και σημαντικές δημοσιεύσεις. Ακολουθώντας χρονολογικά την πορεία του Πρατικάκη και τη διαλεκτική σχέση του ποιητή με το έργο του, ασχολείται με τέσσερα βασικά θέματα: α) τον εντοπισμό των σημαντικών γνωρισμάτων της ποίησης του Πρατικάκη στην εξέλιξή της, β) τη διαγραφή της εξέλιξης αυτής από την έκφραση της συλλογικής κατάστασης προς την ατομική περιοχή και από το ποιητικό εγώ στην απαλοιφή του, γ) το βίωμα της ιθαγένειας ή εντοπιότητας και δ) την αφομοίωση της νεότερης ποιητικής μας παράδοσης. Άρτια μελέτη με σύγχρονο θέμα, εκ του σύνεγγυς ανάγνωση, ισορροπημένη ανάμεσα στις παραπληρωματικές ιδιότητες του φιλολόγου και του αναγνώστη-κριτικού.

 [δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 520, σελ. 97]

Κατερίνα Ηλιοπούλου, Το βιβλίο του χώματος, Μελάνι, 2011

Τρίτη ποιητική συλλογή για την Κατερίνα Ηλιοπούλου (γ. 1967) – η πρώτη της, Ο κύριος Ταυ, είχε τιμηθεί με το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού «Διαβάζω» για το 2007. Δραστήρια σε διαδικτυακές και μη συλλογικότητες, όπως η Greek Poetry Now, μας παρουσιάζει μια εκδοχή του κόσμου ως κάτι ανοιχτού και ανολοκλήρωτου και διερωτάται για τη φύση του πραγματικού. Το βιβλίο αποτελείται από τρεις ενότητες: «Κατάβαση», «Ανάβαση» και «Σημειώσεις από το βιβλίο του χώματος». Μέσα στη νύχτα, ανάμεσα στο όνειρο και την αγρύπνια, στο αναγκαίο και σε «αυτό που περισσεύει», η συνείδηση αρθρώνεται ως πολυφωνική αφήγηση για να  αποτυπωθεί ανάγλυφα στη μετάθεση από την επικράτεια των πραγμάτων και τη διαλεκτική των σωμάτων προς το εσωτερικό τοπίο. Και έτσι η έκφραση του κόσμου γίνεται ένα πρώτο βήμα προς τον προορισμό της αναμάγευσής του.

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 520, σελ. 80]

Αλέξανδρος Αραμπατζής, Μεγαλιθικές μπαλάντες,

Τυπωθήτω, 2011

 

Γεννημένος το 1961 στη Δράμα, όπου ζει και εργάζεται ως δικηγόρος, ο Αλέξανδρος Αραμπατζής συνθέτει, στο πέμπτο του ποιητικό βιβλίο, μια σπονδυλωτή αφήγηση με την οποία και συνάπτει το υλικό του σε ενιαία μορφή, όπως μαρτυρά εξάλλου και η τυπογραφική διάταξη. Εξ αρχής γίνονται σαφείς οι προθέσεις του Αραμπατζή, καθώς και οι συνιστώσες της ποιητικής του: ύφος πληθωρικό και περίτεχνο, λεξιλόγιο εξεζητημένο που αντλεί από ποικίλους λογοτεχνικούς χώρους, συχνές μετατοπίσεις σκηνικού και εστίασης, από το αλλοτριωμένο αστικό περιβάλλον προς τη φύση, η οποία όμως αποκτά τα χαρακτηριστικά μιας δυσοίωνης, απειλητικής ατμόσφαιρας. Δίνεται χώρος στο απρόοπτο και το παράδοξο, με ισχυρές εικόνες και εμπύρετους συνειρμούς. Αποκομίζουμε τελικά την αίσθηση μιας οδοιπορίας, μιας περιπλάνησης που θα μπορούσε να διαβαστεί και ως αλληγορία της ποίησης «στο απαγορευμένο δάσος των περιττών σημασιών».

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 520, σελ. 80]

Ελισάβετ Αρσενίου, Χιλιάδα, Τυπωθήτω, 2011

 

 

Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας στην Κομοτηνή, με πυρήνα των ερευνητικών της ενδιαφερόντων τις εκδηλώσεις της πρωτοπορίας και του μοντερνισμού στη λογοτεχνία μας, η Ελισάβετ Αρσενίου καταθέτει τη δεύτερη ποιητική συλλογή της, έξι χρόνια έπειτα από την Οδύσσια, κείμενο πολιορκίας. Με παιγνιώδη τίτλο ομηρικών υπομνήσεων και αυτή, η Χιλιάδα χωρίζεται σε τέσσερις ενότητες και φανερώνει μια πολλαπλή αυτοσυνείδηση, συνενώνοντας με τόλμη ετερόκλητα στοιχεία, γλωσσικά, μετρικά και πραγματολογικά. Πηγάζοντας από μια γραφή πειραματικών καταβολών, εκβάλλει σ’ ένα ρευστό τοπίο, όπου το παράδοξο και το εφιαλτικό λειτουργούν ως περίβλημα της έκφρασης και ως σκηνικό της. Συνυπάρχουν εδώ αναφορές που κυμαίνονται από την υψηλή λογοτεχνία και τη φιλολογική της πραγμάτευση μέχρι τη μαζική κουλτούρα της τηλεόρασης και του διαδικτύου· προβολή, θα λέγαμε, του χαοτικού περιβάλλοντος της εποχής και ανασύνθεση των αποσπασμάτων μιας συνολικότερης αφήγησης.

 

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 520, σελ. 80]

Γιάννης Δάλλας, Περίακτος, Τυπωθήτω, 2011

 

Περίακτος, η μηχανή δηλαδή της αλλαγής των σκηνικών στο αρχαίο δράμα, αλλά και «περίακτος οδός», θα λέγαμε εμείς, ο δρόμος με τις πολλές στροφές. Έναν τέτοιο δρόμο διασχίζει στη δέκατη τέταρτη πλέον συλλογή του ο Γιάννης Δάλλας (γ. 1924), ποιητής με πρώτη εμφάνιση το 1948, φιλόλογος με σπουδαίο έργο και μεταφραστής, ιδίως της αρχαϊκής λυρικής ποίησης. Ο ποιητικός του λόγος, υπερρεαλιστικών, αλλά όχι μόνο, καταβολών, συνάπτει το παράλογο και το αλλόκοτο με τη γεωγραφία της μνήμης και την τοπική ιστορία, που ζωντανεύουν μέσα από ένα παλίμψηστο κειμένων. Αντλώντας δομικά στοιχεία από την αρχαιοελληνική γραμματεία, οργανώνει τη συλλογή σε τέσσερις ενότητες, στις οποίες παρεμβάλλονται τρεις «παραβάσεις». Πολύμορφος και ανατρεπτικός, χαρτογραφεί το παρελθόν, πλάθει ποικίλες ενσαρκώσεις του, μεταθέτοντας συχνά την αφηγηματική του εστίαση, για να φτάσει στο ζητούμενο του ποιητικού προορισμού του.

 

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 520, σελ. 79]

Γιάννης Βαρβέρης, Βαθέος γήρατος, Κέδρος, 2011

Ενδέκατη και ακροτελεύτια συλλογή του Γιάννη Βαρβέρη (1955-2011), δεν μπορεί παρά να διαβαστεί υπό το βάρος της συγκινησιακής φόρτισης για την αποδημία του. Έκδηλη είναι εξάλλου η παρουσία του θανάτου, όπως και σε όλο το έργο του. Η συλλογή απευθύνεται στη μητέρα του ποιητή που και αυτή πέθανε πρόσφατα σε πολύ προχωρημένη ηλικία – εξ ου και ο τίτλος. Η προβολή του θάνατου επισκιάζει τη ζωή: τα γηρατειά, η φθορά του σώματος, τα αντικείμενα που θυμίζουν κτερίσματα, μια ακινησία οικιακή που επιτρέπει να ακουστεί και το παραμικρό θρόισμα των συναισθημάτων, η συγγένεια, τέλος, άλλοτε στις τρυφερές σκηνές της πένθιμης καθημερινότητας, άλλοτε με μια κάποια –ενσυνείδητη– νοσηρότητα. Σε αυτήν τη μουσική δωματίου, ο τρόπος του Βαρβέρη ακούγεται μεστός και ακριβής, με τη στιλπνότητα της κατακτημένης ωριμότητας, και ανοίγεται σε έναν πολλαπλό αποχαιρετισμό.

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 520, σελ. 79]

Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου (μετάφραση – επιμέλεια), «Πιο μουσική απ’ τη μουσική». Μικρό λυρικό ανθολόγιο, Νεφέλη, 2010

Ποιητική φωνή ξεχωριστή, φιλόλογος στην εμπροσθοφυλακή, η Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου (γ. 1953), συνδυάζει εδώ τις δυο ιδιότητές της ή, σωστότερα, υπερβαίνει τα στεγανά τους. Ανθολογώντας και μεταφράζοντας, αντλεί από όλες τις περιοχές του αρχαϊκού λυρισμού και τον αντιμετωπίζει ως ποίηση κατεξοχήν «σημερινή», λόγω της υποκειμενικής ματιάς και του αποσπασματικού χαρακτήρα του, αλλά και διαχρονική, χάρη στη θεματική του ενάργεια. Προτάσσονται οι μεταφράσεις –δημοσιευμένες, εν μέρει, στο περιοδικό Ποιητική (τχ. 1 και 2)– και ακολουθεί παράρτημα με τα κείμενα στο πρωτότυπο. Την έκδοση συμπληρώνει η εισαγωγή της Ελένης Καράμπελα, ζωντανή και κατατοπιστική επισκόπηση του είδους. Οι επιλογές της Χριστοδούλου, τολμηρές και μετρημένες ταυτόχρονα, προσεγγίζουν ιδανικά την «ολοζώντανη ποιητική ύλη» του λυρισμού∙ εναλλαγή ανάμεσα στον έμμετρο και τον ελεύθερο στίχο, ανάγνωση βαθιά και διαυγής. Μετάφραση που γίνεται ποιητική πρόταση, κατάθεση τέχνης και ψυχής.

Michael March, Ο δρόμος της επιστροφής, Άγρα, 2010

 

Ο Michael March (γ. 1946), απόδημος στην Ευρώπη Αμερικανός, χρόνια διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας της Πράγας, παρουσιάζει εδώ την πέμπτη συλλογή του, τρίτη που κυκλοφορεί στα ελληνικά (όλες δίγλωσσες εκδόσεις, σε μετάφραση Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ). Στο πρώτο –ομότιτλο του βιβλίου– μέρος, με σύντομα ποιήματα, κατατετμημένα σε μικρούς, έως και μονολεκτικούς, στίχους, καταγράφεται αφαιρετικά ο νόστος που εντέλει ματαιώνεται από την απουσία του άλλου. Στο δεύτερο μέρος («Το στραβόξυλο της ανθρωπότητας»), εντάσσονται τρία ποιήματα, με λόγο αποσπασματικό που υπηρετεί την πολιτική αλληγορία. Ξεκινώντας από τον μύθο των Ατρειδών, στην αισχύλεια εκδοχή του, ο ποιητής αξιοποιεί και σχολιάζει μια αλυσιδωτή, ανιούσα παράθεση αποφθεγμάτων, διατυπώνοντας κριτική της σύγχρονης αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας από την πλευρά του παραδοσιακού φιλελευθερισμού. Και καταλήγει: «η ποίηση – “άσκηση θανάτου” – αμφισβητεί όλους τους νόμους».