Skip navigation

Tag Archives: δήμητρα χριστοδούλου

Δήμητρα Χριστοδούλου, Πώς αυτοκτονούν οι Ασσύριοι, Πατάκης 2010

 

Πώς αυτοκτονούν οι ΑσσύριοιΠώς αυτοκτονούν οι Ασσύριοι, ένα ερώτημα χωρίς ερωτηματικό, μας εισάγει απρόοπτα στη δέκατη συλλογή της Δήμητρας Χριστοδούλου (γ. 1953), τρία χρόνια έπειτα από τον Λιμό που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης.

Το βιβλίο αποτελείται από δύο ενότητες: α) εξήντα έξι ολιγόστιχα ποιήματα με τον τίτλο «Πώς σώθηκε ο Νάρκισσος» και β) «Η υπερηφάνεια των κληροδοτών», που απαρτίζεται από σύντομες αφηγήσεις, «πεζόμορφα ποιήματα», όπως τα χαρακτηρίζει η ίδια.

Συλλαμβάνοντας «την ύπαρξη μας/ ως μια εκδοχή ηρωισμού», παρατάσσεται απέναντι στο σύμπαν και διαλέγεται ψύχραιμα μαζί του. Μέσα στο κλειστοφοβικό περιβάλλον που πλάθει, ένα απέραντο εσωτερικό πεδίο ανοίγεται και καταγράφεται με ποιητική τόλμη και διαύγεια.

Από τη νύχτα, έναστρη ή θεοσκότεινη, στο μεταφυσικά απογειωμένο οικιακό περιβάλλον και στους δείκτες του εσωτερικού χρόνου, η ποίηση της Χριστοδούλου, φιλοσοφική στην ουσία της, καταβυθίζεται στον πυρήνα της ύπαρξης. Δεν παύει όμως να ενυπάρχει στον προβληματισμό της και μια ιστορική, υπόγεια πολιτική, διάσταση.

Ο θάνατος, η ασθένεια και η μνήμη γίνονται τα θέματά της∙ σμίλη με την οποία χαράσσουν βαθιές τις γραμμές τους επάνω στο κειμενικό σώμα η σκέψη, το βλέμμα και ο λόγος. Η εναργής παρατήρηση της ποιητικής έκφρασης εμπλουτίζεται καταλυτικά από τον διαβρωτικό σαρκασμό και το ευχάριστο ξάφνιασμα.

Με κατακτημένη πλέον την ακρίβεια, την ωριμότητα και τη δωρικής αυστηρότητας αισθητική, καλλιεργεί ένα ύφος ψυχρό και νηφάλιο, μια γλώσσα που είναι συγχρόνως αποστασιοποιημένη αλλά και απόλυτα συμμέτοχη. Ζωντανό το ιδίωμά της, συνδυάζει με αποτελεσματικό τρόπο στοιχεία από την λόγια και την καθομιλουμένη.

Αυτενεργός και αυτεξούσιος ποιητικός οργανισμός, μας αφήνει τελικά την αίσθηση ότι καθένα από τα ολιγόστιχα ποιήματα θα μπορούσε και να αποτελεί θραύσμα, σπάραγμα μιας εκτενέστερης αφήγησης. Ο διακειμενικός διάλογος ενσωματώνεται ως συστατικό στοιχείο της γραφής, επεκτείνεται πέρα και από την ποίηση, στην επικράτεια ενός μινιμαλιστικού μοντερνισμού που συναντά τον μαγικό ρεαλισμό.

Εδώ, σε αυτή την «πραγματικότητα», η έκλαμψη μοιάζει κεκτημένο και όχι ζητούμενο, η ταπεινότητα είναι αλήθεια και όχι προσωπείο∙ ατίθαση και ακατάβλητη, επίμονα –και επίπονα– χαμογελαστή εν μέσω απελπισίας, η Χριστοδούλου φτάνει στην τελική της κατάφαση, μιλώντας για το δράμα της ύπαρξης: να είναι τραγωδία το δράμα αυτό ή μήπως κωμωδία;

[δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό (.poema..)]

Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου (μετάφραση – επιμέλεια), «Πιο μουσική απ’ τη μουσική». Μικρό λυρικό ανθολόγιο, Νεφέλη, 2010

Ποιητική φωνή ξεχωριστή, φιλόλογος στην εμπροσθοφυλακή, η Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου (γ. 1953), συνδυάζει εδώ τις δυο ιδιότητές της ή, σωστότερα, υπερβαίνει τα στεγανά τους. Ανθολογώντας και μεταφράζοντας, αντλεί από όλες τις περιοχές του αρχαϊκού λυρισμού και τον αντιμετωπίζει ως ποίηση κατεξοχήν «σημερινή», λόγω της υποκειμενικής ματιάς και του αποσπασματικού χαρακτήρα του, αλλά και διαχρονική, χάρη στη θεματική του ενάργεια. Προτάσσονται οι μεταφράσεις –δημοσιευμένες, εν μέρει, στο περιοδικό Ποιητική (τχ. 1 και 2)– και ακολουθεί παράρτημα με τα κείμενα στο πρωτότυπο. Την έκδοση συμπληρώνει η εισαγωγή της Ελένης Καράμπελα, ζωντανή και κατατοπιστική επισκόπηση του είδους. Οι επιλογές της Χριστοδούλου, τολμηρές και μετρημένες ταυτόχρονα, προσεγγίζουν ιδανικά την «ολοζώντανη ποιητική ύλη» του λυρισμού∙ εναλλαγή ανάμεσα στον έμμετρο και τον ελεύθερο στίχο, ανάγνωση βαθιά και διαυγής. Μετάφραση που γίνεται ποιητική πρόταση, κατάθεση τέχνης και ψυχής.