Skip navigation

Tag Archives: ευριπίδης γαραντούδης

Έλενα Χουζούρη, Οι τρυφεροί άντρες και τα άλλα ποιήματα, Κέδρος, 2011

 Παυλίνα Παμπούδη, Το σπίτι στους 40 δρόμους, Ροές, 2011

 Ευριπίδης Γαραντούδης, Ονειρεύτηκα τη Genova, Μελάνι, 2011

 

Αν κάτι ενώνει, παρ’ όλες τις διαφορές τους, τα τρία ποιητικά βιβλία που θα συνεξετάσουμε εδώ, είναι ότι δεν αποτελούν «συλλογές» με τη στενή έννοια του όρου· δεν πρόκειται δηλαδή για μια ευκαιριακή συνάθροιση ποιητικής ύλης, αλλά για κείμενα που φανερώνουν ένα ευρύτερο σχέδιο, μια αρχιτεκτονική, θα λέγαμε, που απαιτεί συνεπακόλουθα και την αντίστοιχη αναγνωστική προσέγγιση.

Στην περίπτωση της Έλενας Χουζούρη, πρόκειται για τη συγκεντρωτική έκδοση του έως τώρα ποιητικού της έργου. Προτού στραφεί με επιτυχία στο μυθιστόρημα, δημοσίευσε –από το 1981 έως το 1999– έξι ποιητικές συλλογές. Διαβάζοντάς τις διαδοχικά, σε στενή αλληλουχία, παρατηρούμε να τις διατρέχουν έντονες γραμμές, διακριτές, στον ποιητικό τρόπο και τη θεματική της. Παρακολουθούμε την εξέλιξη της ποιητικής της φωνής· εξαρχής εκδηλώνεται η περιγραφική ενάργεια με την οποία αποδίδονται οι μικρές ποιητικές αφηγήσεις, με τη μνήμη εγκιβωτισμένη και την προσωπική ιστορία ως υπόστρωμα.

Κεντρικό θέμα γίνεται ο έρωτας, με τα πολλά του πρόσωπα, από τις πιο τρυφερές εκδοχές του μέχρι την άγρια, σαρκική του υπόσταση και τους διαχρονικούς του μύθους. Η αφηγηματικότητα της Ιστορίας εμποτίζεται με την ηδύτητα του μεστωμένου λόγου και τα σπαράγματα της ενόρασης, όπως προκύπτουν μέσα από την περιπλάνηση στο αστικό τοπίο, συμπλέουν με το βαθύτερο υπαρξιακό καταστάλαγμα. Υπαγορευμένη, με βάση τη συγγραφέα, από μια «αίσθηση ποιητικής αυτοσυντήρησης», η έκδοση αυτή μάς επιτρέπει να ξαναδούμε και να επανεκτιμήσουμε ένα ποιητικό έργο στην αυτάρκεια της ολότητάς του.

Για την Παυλίνα Παμπούδη, που καταθέτει εδώ το δέκατο έκτο ποιητικό της βιβλίο, ο τρόπος παίρνει τη μορφή της εκτεταμένης και σπονδυλωτής ποιητικής αφήγησης. Συνεχίζοντας στο ύφος των πρόσφατων συλλογών της, μοιάζει εδώ να αυτοβιογραφείται. Η νοσταλγική –μεταφυσική σχεδόν– παρατήρηση διατυπώνεται με λακωνική ελλειπτικότητα, στον ορίζοντα του στοιχειώδους. Ο στίχος είναι σύντομος, ενίοτε και μονολεκτικός, με καλή αίσθηση του ρυθμού και αβίαστη ποιητικότητα.

Την πρωτοκαθεδρία έχει η μνήμη· ο ποιητικός λόγος στρέφεται προς τα πίσω και προς τα μέσα, απευθύνεται στο παρελθόν και ανήκει στην επικράτειά του. Αυτό που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η μέθοδος της Παμπούδη: σαν να «κυκλώνει σημεία/ σε παλίμψηστο χάρτη», το ποιητικό εγώ περιηγείται στην οικιακή γεωγραφία, επισκέπτεται δωμάτια, συνομιλεί μαζί τους και με ό,τι περιέχουν. Οι κάποτε κατοικημένοι χώροι ζωντανεύουν και η αφήγηση, σαν παραμύθι, μας αποκαλύπτει τους αρμούς και τα θεμέλιά της.

Τέλος, στη δεύτερη ποιητική του κατάθεση, ο Ευριπίδης Γαραντούδης, πανεπιστημιακός δάσκαλος νέας ελληνικής φιλολογίας στο Ε.Κ.Π.Α., «σκηνοθετεί» τον θίασο μιας πολυφωνικής σύνθεσης. Το βιβλίο αποτελείται από εξήντα δύο ποιήματα σε πέντε ενότητες: «Δέκαθλο», «Ο γύρος του θριάμβου», «Μ (Έπταθλο)», «Ψάμμυθος» και «Ιντερμέδια».

Οι συνεχείς εναλλαγές σε ύφος και θεματολογία, καθώς και ο ενσωματωμένος –ζωτικός και ζωντανός– διακειμενικός διάλογος, λειτουργούν ως περιπλάνηση στον κόσμο, εσωτερικό και εξωτερικό. Η πλούσια μορφική ποικιλία, σε «είδος μειχτό, αλλά νόμιμο», αγγίζει εποχές και περιοχές της ζωής και της ποίησης· η έμμετρη φόρμα συνυπάρχει αρμονικά με τον ελεύθερο στίχο και τον συμπληρώνει.

Με ψυχραιμία στην έκφραση, η οποία όμως εμπεριέχει και προϋποθέτει το ακέραια βιωμένο συναίσθημα σε όλες του τις αποχρώσεις, ο έντεχνος ποιητικός αναστοχασμός του Γαραντούδη, σαν ενσαρκωμένο κειμενικό σώμα, διαπραγματεύεται, μεταξύ άλλων, τον έρωτα και την ανάμνησή του, τον αποχωρισμό και την αποτύπωση της συντελεσμένης ομορφιάς.

[δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 524, σελ. 84-85]

Ευριπίδης Γαραντούδης, Η αντοχή του λυρισμού,

Gutenberg, 2011

 

Αναφορά στην ποίηση του Μανόλη Πρατικάκη (γ. 1943), συγχρόνου αλλά και αποκλίνουσας φωνής της γενιάς του 1970, αποτελεί η παρούσα μελέτη του Ευριπίδη Γαραντούδη, Αναπληρωτή Καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στην Αθήνα, με γόνιμο ερευνητικό έργο και σημαντικές δημοσιεύσεις. Ακολουθώντας χρονολογικά την πορεία του Πρατικάκη και τη διαλεκτική σχέση του ποιητή με το έργο του, ασχολείται με τέσσερα βασικά θέματα: α) τον εντοπισμό των σημαντικών γνωρισμάτων της ποίησης του Πρατικάκη στην εξέλιξή της, β) τη διαγραφή της εξέλιξης αυτής από την έκφραση της συλλογικής κατάστασης προς την ατομική περιοχή και από το ποιητικό εγώ στην απαλοιφή του, γ) το βίωμα της ιθαγένειας ή εντοπιότητας και δ) την αφομοίωση της νεότερης ποιητικής μας παράδοσης. Άρτια μελέτη με σύγχρονο θέμα, εκ του σύνεγγυς ανάγνωση, ισορροπημένη ανάμεσα στις παραπληρωματικές ιδιότητες του φιλολόγου και του αναγνώστη-κριτικού.

 [δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 520, σελ. 97]